Pielęgnacja i czyszczenie

Jak wyczyścić materac? Plamy, mocz i odświeżanie

Pokrowiec pierze się według metki, a wkład materaca tylko odkurza, wietrzy i czyści punktowo, prawie na sucho. Wyjaśniamy, jak w ten sposób usunąć plamy, mocz i żółte zacieki, kiedy pomaga soda i kiedy żadne czyszczenie nie uratuje materaca.

Ina Ina · · 10 min czytania
Odkryty biały materac bez prześcieradła na drewnianym łóżku w jasnej sypialni
Zdjęcie: Sleep Magazine

Żeby wyczyścić materac i go przy tym nie zniszczyć, trzeba pracować warstwami: zdejmowany pokrowiec pierze się w pralce zgodnie z metką, a sam wkład tylko odkurza, wietrzy i w razie plamy czyści punktowo, możliwie najmniejszą ilością wody. Pianki, lateksu ani bloku sprężyn nie moczy się, nie pierze i nie czyści parą. Tak piszą w instrukcjach Hilding, Tempur i inni producenci, a Tempur wprost wyłącza z gwarancji materac namoczony albo mocno poplamiony.

Najczęściej zaczyna się od nocnego wypadku: rozlana herbata, dziecko, które zmoczyło łóżko, albo żółte obwódki odkryte przy zmianie prześcieradła. Odruch podpowiada wiadro ciepłej wody i płyn do naczyń. Ten właśnie odruch szkodzi materacowi najbardziej, bo woda, która wsiąknie w piankę, zostaje w niej bardzo długo.

Co zalecają producenci materacy

Instrukcje użytkowania różnią się szczegółami, ale w jednym są zgodne. Czyści się pokrowiec, a wkładu nie dotyka się wodą. Zestawiliśmy zalecenia czterech marek, których instrukcje są publicznie dostępne po polsku.

Producent Pokrowiec Wkład Czego unikać
Hilding Anders Pranie według wszywki, co najmniej co 6 miesięcy Tylko odkurzanie szczotką do tapicerki Czyszczenia wkładu, trzepaczki, urządzeń parowych, temperatur powyżej 50°C
Tempur Większość zdejmowana i pralna, według etykiety Regularne wietrzenie Prania pianki, pary, czyszczenia chemicznego, odkurzania pokrowca
Matinee Według wszywek, po zdjęciu etykiet Regularne odkurzanie Prania i czyszczenia na mokro, pary, środków chemicznych
Onsen (Osaka Air) Część wierzchnia do 40°C, bez suszarki bębnowej Częste wietrzenie Prania pianki, prania spodu pokrowca w pralce

Hilding nie zaleca czyszczenia wkładów „w jakikolwiek sposób”, a Onsen tłumaczy, że pranie może uszkodzić strukturę pianki i bardzo utrudnia jej wyschnięcie. Co to oznacza dla poszczególnych wkładów:

  • Pianka wysokoelastyczna i termoelastyczna. Najbardziej wrażliwa na wodę, bo chłonie ją jak gąbka i oddaje bardzo powoli. Para i chemia odpadają.
  • Lateks. Też nie lubi wody ani gorąca. Według Onsen lateks z czasem kruszeje i ciemnieje wskutek schnięcia i utleniania, więc słońce i grzejnik tylko przyspieszają jego starzenie.
  • Sprężyny kieszeniowe. Do samych sprężyn woda dociera rzadko, ale po drodze wsiąka w otaczające je warstwy pianki, filcu albo kokosu. Hilding, który sprzedaje głównie materace kieszeniowe, nie robi dla nich wyjątku.

Jak wyprać materac, czyli pokrowiec w pralce

Wyprać można tylko pokrowiec, i to wtedy, gdy producent go do tego przewidział. Pokrowiec pralny ma zwykle zamek dookoła materaca i wszywkę z symbolami prania. Warto ją przeczytać przed rozpięciem zamka, bo u Hildinga zdjęcie pokrowca oznaczonego jako niepralny kończy się utratą gwarancji.

  1. Temperatura z metki. Wierzch pokrowca Onsen Osaka Air pierze się do 40°C. Spodu z antypoślizgowymi nićmi producent nie zaleca prać, a jeśli trzeba, tylko ręcznie w niskiej temperaturze. Pokrowce dwóch materacy opisanych niżej wytrzymują 60°C.
  2. Pralka na miarę pokrowca. Mokry pokrowiec jest ciężki. Pikowany pokrowiec do 95 cm szerokości potrzebuje pralki 6 kg, do 105 cm 7 kg, do 120 cm 8 kg, a szerszy trafia do pralni, jak podaje Tempur. Pokrowca z materaca 160x200 nie warto więc upychać w domowym bębnie.
  3. Suszenie do końca. Pokrowiec warto zważyć przed praniem i suszyć, aż wróci do tej samej wagi. Wilgotny pokrowiec założony z powrotem oddaje wodę piance.
  4. Zakładanie. Po praniu pokrowiec może się skurczyć nawet o 5%, na co pozwala instrukcja Hildinga, więc przed założeniem trzeba go naciągnąć.

Alergikom bardziej niż częstotliwość prania pomaga temperatura. Według Medycyny Praktycznej roztocze kurzu domowego giną w 60°C w czasie krótszym niż godzina, a w 70–80°C w 5 minut. Dlaczego pokrowiec do 60°C warto mieć na liście już przy zakupie, wyjaśniamy w poradniku jaki materac wybrać.

Taki pokrowiec ma na przykład piankowy Pan Materac Original Thermo: tkanina Tencel zdejmowana na zamku rozdzielczym, prana do 60°C. Tańszą drogą jest kieszeniowy Hilding Step od 769 zł, również z pokrowcem do 60°C.

Pan Materac Original Thermo
Nasza rekomendacja

Pan Materac Original Thermo

Piankowy materac Pan Materac dla lżejszych osób śpiących na boku, które lubią miękkie otulenie barku, pasujący także do stelaży regulowanych.

7,9/10
od 947,40 zł 1 579 zł
Do oferty → Reklama

Jak wyczyścić materac z plam

Plamę usuwa się tym łatwiej, im krócej siedzi w materacu, i tym trudniej, im więcej wody się do niej doleje. Przy zdejmowanym pokrowcu sprawa często kończy się w pralce. Gdy plama sięga wkładu albo pokrowca nie da się zdjąć, zostaje metoda punktowa. To ratunek po wypadku, który wykracza poza zalecenia Hildinga, dlatego im mniej wody, tym lepiej.

  1. Osuszyć. Przyłożyć ręcznik papierowy lub chłonną ściereczkę i dociskać, nie pocierać. Tarcie wciera płyn głębiej i rozmazuje brzegi.
  2. Dobrać wodę. Krew i inne plamy białkowe tylko zimną wodą, bo ciepła ścina białko i utrwala plamę. Kawę, herbatę czy sok można zbierać letnią wodą z odrobiną łagodnego mydła lub środka do tapicerki.
  3. Nanosić ściereczką, nie spryskiwaczem. Ściereczka ma być wilgotna i mocno wyciśnięta. Czyści się od brzegu plamy do środka, żeby nie została obwódka.
  4. Sprawdzić środek w niewidocznym miejscu. Odplamiacze z tlenem, wybielacze i woda utleniona potrafią odbarwić tkaninę. Instrukcja medycznej linii Tempur-Med wyklucza na jej pokrowcach wybielacze i środki ścierne.
  5. Suszyć bez gorąca. Zdjęta pościel, otwarte okno i czas. Grzejnik i suszarka do włosów na gorącym nawiewie odpadają, bo Hilding każe chronić materac przed temperaturą powyżej 50°C.

Jak wyczyścić materac z żółtych plam

Najpierw warto ustalić, co właściwie pożółkło. Plamy z wyraźną obwódką na pokrowcu, zwykle tam, gdzie leży głowa i tułów, to najczęściej pot i sebum, czasem stary mocz. Równomiernie żółta pianka pod pokrowcem ma inną przyczynę.

Polski producent Onsen wyjaśnia, że każda pianka poliuretanowa, zwykła T, wysokoelastyczna HR czy termoelastyczna V, żółknie wskutek utleniania, a promienie UV ten proces przyspieszają. Nie zmienia to właściwości materaca i nie da się tego cofnąć. Matinee pisze w instrukcji to samo. Pożółkłej pianki nie ma więc sensu szorować, bo każda próba kończy się tylko wodą w środku materaca.

Zacieki potu na zdejmowanym pokrowcu znikają zwykle w pralce. Na pokrowcu, którego nie da się zdjąć, polskie poradniki chętnie polecają pastę z sody oczyszczonej i wody utlenionej. Woda utleniona działa wybielająco, więc może rozjaśnić zaciek, ale tak samo rozjaśni kolorową tkaninę, a żaden z producentów, których instrukcje przejrzeliśmy, takiej metody nie podaje. Jeśli już, to tylko na jasnym pokrowcu, po próbie w niewidocznym miejscu i z dokładnym zebraniem resztek wilgotną ściereczką.

Jak wyczyścić materac z moczu

Mocz to najtrudniejszy przypadek, bo pojawia się od razu w dużej ilości i szybko przechodzi przez pokrowiec. W pierwszych minutach da się zrobić więcej niż później przez godzinę szorowania.

  1. Zdjąć pościel i pokrowiec, jeśli to możliwe, i od razu je wyprać.
  2. Wkład osuszać ręcznikami, dociskając całą dłonią i zmieniając je, aż przestaną nasiąkać.
  3. Przetrzeć miejsce odplamiaczem enzymatycznym, takim jak środki do śladów po zwierzętach. Są przeznaczone do rozkładania organicznych resztek, od których bierze się zapach, podczas gdy mydło głównie je rozcieńcza. Płynu użyć jak najmniej.
  4. Suszyć do skutku, czyli do chwili, gdy materac jest suchy także w głębi, a nie tylko na wierzchu.

Ocet z wodą i posypka z sody to najpopularniejsza domowa recepta. Ocet może przytłumić zapach, ale wprowadza kolejną porcję płynu i zostawia własną woń, a w instrukcjach producentów go nie ma. Gdy mocz przeszedł do rdzenia, a zapach wraca po kilku dniach, domowe czyszczenie niewiele już zmieni. Gwarancja też nie pomoże, z powodów opisanych na początku.

Przy małych dzieciach, starszych domownikach czy psie w łóżku więcej daje więc zapobieganie. Onsen radzi ochraniacz w sytuacjach, które grożą nadzwyczajnym zabrudzeniem, a przy dziecku, które moczy się w nocy, potrzebny jest ochraniacz wodoodporny pod prześcieradło. Hilding dla codziennej higieny zaleca dodatkowo materac nawierzchniowy, który osłania materac główny przed zabrudzeniem, i sam ma w ofercie taką nakładkę, Bass z pianki Velvet Touch. Inne modele porównujemy w rankingu nakładek na materac.

Hilding Bass
Nasza rekomendacja

Hilding Bass

Nakładka Hildinga z pianki Velvet Touch, która dodaje zbyt miękkiemu materacowi stabilności i chroni go przed zużyciem.

7,3/10
od 479 zł
Do oferty → Reklama

Jak odświeżyć materac bez wody

Materac bez jednej plamy też potrzebuje opieki, bo każdej nocy przyjmuje pot i złuszczony naskórek. Podstawą jest odkurzanie szczotką do tapicerki, które zalecają Hilding i Matinee. Wyjątkiem jest Tempur, który odradza odkurzanie swoich pokrowców, bo można je uszkodzić.

Drugi zabieg to wietrzenie, które Tempur zaleca wprost. W praktyce wystarczy rano odrzucić kołdrę i otworzyć okno, zamiast od razu ścielić łóżko. Materac dwustronny warto co pół roku przełożyć na drugą stronę i obrócić o 180°, jak radzi Hilding, co rozkłada zużycie.

Soda oczyszczona ma jedną wielką zaletę: działa na sucho. Cienką warstwę rozsypuje się na suchym materacu, zostawia na kilka godzin i bardzo dokładnie odkurza, bo drobny pył lubi zostawać w dzianinie. Soda może pochłonąć część zapachów, ale nie dezynfekuje, nie usuwa plam i nie zabija roztoczy.

Roztocza, dezynfekcja i pluskwy

Roztoczy nie da się usunąć z wnętrza materaca, można jedynie ograniczyć ich liczbę. Według Medycyny Praktycznej decyduje o niej przede wszystkim wilgotność powietrza. Matinee podaje jako dobre warunki w sypialni 14–18°C i wilgotność około 50%, a Onsen zaleca okresowo wystawiać materac na temperaturę poniżej 10°C, czyli porządnie wietrzyć w mroźny dzień. Alergikom pomaga pokrowiec barierowy z tkaniny nieprzepuszczającej roztoczy, zakładany pod prześcieradło.

Zdezynfekować wnętrza materaca domowym sposobem się nie da, a parownica odpada, bo zakazują jej Hilding, Tempur i Matinee. Zwykły pokrowiec z dzianiny czy Tencelu czyści się łagodnym mydłem albo pierze zgodnie z metką. Środki dezynfekujące dopuszcza tylko medyczna linia Tempur-Med: jej pokrowce można przecierać etanolem 70%, ale nie środkami na bazie fenoli, wybielaczami ani środkami ściernymi. Onsen wymienia też ozonowanie sypialni, ale wyłącznie przez wyspecjalizowane firmy.

Pluskwy to osobna sprawa. Rdzawe kropki w szwach materaca i swędzące ukąszenia ułożone w rządek nie znikną od odkurzacza, sody ani octu. Tu potrzebna jest firma zajmująca się dezynsekcją, a o losie materaca najlepiej zdecydować po jej oględzinach.

Podsumowanie

Pokrowiec do pralki według metki, wkład tylko na sucho lub prawie na sucho, plama jak najszybciej i bez gorąca. Żółta pianka pod pokrowcem nie jest brudem, żółte obwódki na pokrowcu już tak. Przy moczu decydują pierwsze minuty. Nakładka i wodoodporny ochraniacz chronią przed następnym razem, ale zapach, który wciąż wraca z głębi, oznacza zwykle, że pora na nowy materac. Kto kupuje materac z myślą o higienie, powinien zacząć od zdejmowanego pokrowca na zamek, pranego w 60°C. Takie modele porównujemy w rankingach materacy piankowych, kieszeniowych i lateksowych.

Najczęstsze pytania

Czy można czyścić materac odkurzaczem piorącym? Instrukcje są przeciw, bo taki odkurzacz wtłacza w tkaninę wodę z detergentem, a Matinee wprost zabrania czyszczenia wkładu na mokro. Bezpieczniej użyć go w trybie samego ssania albo zdjąć pokrowiec i wyprać go w pralce. Szerokie pikowane pokrowce Tempur zaleca oddać do pralni.

Nowy materac pachnie chemią. Czy trzeba go czyścić? Nie. Hilding zaznacza, że materiały mogą mieć specyficzny zapach, najmocniejszy w pierwszym okresie, i że nie oznacza to szkodliwości. Wystarczy wietrzenie.

Jak często czyścić materac? Odkurzać regularnie, pokrowiec prać co najmniej co 6 miesięcy, jak zaleca Hilding, a materac dwustronny w tym samym rytmie przekładać na drugą stronę i obracać o 180°. Plamy usuwać od razu.

Więcej artykułów

Warto przeczytać
Zobacz wszystkie artykuły poradnikowe →